Zuidoost-Azie : Geschiedenis Cambodja

Tussen de eerste en achtste eeuw na Christus ontstonden de eerste Cambodjaanse koninkrijken. Het bekendste hiervan is het rijk van Funan uit de derde eeuw, gesticht door de Zuid-Chinese Mon-Khmer. De religie en architectuur van dit koninkrijk werden sterk beïnvloed door India. De bevolking van Cambodja worden overigens nu nog Khmer genoemd.

Het Rijk van Angkor

Aan het begin van de negende eeuw nam een in Java opgegroeide Khmer-prins het koninkrijk over. Deze prins liet zich kronen tot Jayavarman II en werd de grondlegger van het machtige Rijk van Angkor (802-1432). Hij gaf het Rijk de naam Kambujadesa, later Cambodja. Dit Rijk staat vooral bekend om de bouw van immense irrigatiesystemen en de bouw van ongeveer honderd tempels. De tempel Angkor Wat wordt tegenwoordig beschouwd als het grootste religieuze bouwwerk ter wereld.

Het Rijk van Angkor wordt zowel gekenmerkt door perioden van extreme groei als perioden van achteruitgang. Onder de laatste grote koning van Angkor, Jayavarman VII, groeide Cambodja nog eenmaal tot ongekende hoogte. Het bestreek toen het moderne Thailand, Laos en delen van Myanmar, Vietnam en Maleisië. In deze landen zijn nog vele tempels en tempelcomplexen uit deze tijd te bewonderen. Deze koning voerde ook het boeddhisme in als staatsfilosofie. In de veertiende eeuw werd het Rijk van Angkor echter binnengevallen door Thaise Koninkrijken. Zo kwam er een einde aan de eeuwenlange overheersing door Cambodja.

Franse kolonie

Cambodja begon in de 19e eeuw steeds meer te lijden onder de heftige oorlogvoering met Vietnam en Thailand. Deze werd gestopt door de Fransen die vervolgens van Cambodja een protectoraat maakten. In 1884 dwongen zij Koning Norodom een verdrag te tekenen waardoor Cambodja voor de volgende 90 jaar een Franse kolonie werd. De Fransen hadden overal de laatste hand in. Begin jaren '50 ontstond er echter steeds meer weerstand tegen de Franse overheersing. Koning Sihanouk pleegde een coup en in 1953 droeg Frankrijk de soevereiniteit over aan Cambodja.

Onder Sihanouk

De Verenigde Staten hadden inmiddels vriendschappelijke banden met Zuid-Vietnam en Thailand, vijanden van Cambodja. Sihanouk besloot zich niet met Amerika in te laten en voerde een vrij neutrale politiek. Toen hij besloot Noord-Vietnamese troepen op zijn grondgebied toe te laten, was dit echter voor de VS genoeg reden om Cambodja te bombarderen. De binnenlandse politiek kreeg veel kritiek en in 1970 pleegde generaal Lon Nol een staatsgreep. Sihanouk werd afgezet en Cambodja werd tot republiek uitgeroepen.

Het schrikbewind van de Rode Khmer

Na het aantreden van Lon Nol begonnen guerrillagroeperingen het verzet. De Rode Khmer, de militaire tak van de Communistische Partij, kreeg steeds meer invloed. In 1975 kwam de radicale Pol Pot aan de macht. Het doel van de Rode Khmer onder Pol Pot was het hervormen van Cambodja tot een welvarend, onafhankelijk en communistisch land. Privé-eigendom werd afgeschaft, de bevolking werd tot collectivisatie gedwongen. De mensen werden gedwongen om te verhuizen naar het platteland om te werken in de landbouw. De stedelijke elite en andere verdachten, zoals monniken, leerkrachten, artsen en militairen werden geëxecuteerd.

Pol Pot bleef tot 1979 aan de macht. Tijdens zijn schrikbewind kwamen ongeveer 1,7 miljoen Cambodjanen om het leven. Dit door verhongering, ziektes en grotendeels door de massamoorden. Duizenden Cambodjanen vluchtten in deze jaren naar Thailand.

In 1979 vielen Vietnamese troepen Cambodja binnen. Er werd een nieuwe regering gevormd onder leiding van Heng Samrin. Pol Pot vluchtte met de Rode Khmer naar de grens met Thailand. Vanuit de jungle voerden zij nog twintig jaar lang verzet. De dood van Pol Pot is gehuld in vaagheden. Officieel kreeg hij in 1998 een hartinfarct, maar anderen denken dat hij zelfmoord pleegde of vermoord werd.

Cambodja vanaf 1980

Tot 1989 verkeerde Cambodja in een impasse. De Rode Khmer kreeg steun van China, dat in angst voor de terugkeer van het communisme werd gesteund door de Verenigde Staten. Vietnam wilde daarop Cambodja niet verlaten, bang voor de terugkerende macht van de Rode Khmer. Cambodja werd het slachtoffer van de politieke machtsspelletjes van andere landen.

Eind jaren '80 kon Vietnam de onderneming in Cambodja niet langer financieren. De troepen trokken zich terug. In 1991 besloot de VN het conflict in Cambodja helemaal te beëindigen en de 370 000 vluchtelingen te repatriëren. In 1993 kreeg het land de huidige naam Kingdom of Cambodia. Moeizame jaren volgden, met warrige verkiezingen en machtsovernames.

Na jaren van onderhandelen is er in 2004 eindelijk een Cambodja-tribunaal opgericht, dat vroegere leiders van de Rode Khmer moet gaan berechten. Dit gaat echter alleen om de kopstukken. De huidige corrupte Cambodjaanse regering heeft de oprichting namelijk altijd tegengehouden omdat de leden zelf bijna allemaal in verband kunnen worden gebracht met de Rode Khmer.

De zwarte bladzijden van de Cambodjaanse geschiedenis hebben hun sporen nagelaten op de bevolking en het landschap. Hulporganisaties spelen een belangrijke rol, bijvoorbeeld bij het opsporen van mijnen. De economie krabbelt langzaam op, maar is nog steeds niet vergelijkbaar met die van buurlanden Vietnam en Thailand. Waarschijnlijk duurt het nog vele jaren voordat Cambodja de zwarte bladzijden te boven is gekomen.